Zastosowanie tłumaczeń maszynowych, translatorów – Machine Translation

mtTłumaczenia maszynowe są nieodzownym elementem w dziedzinie tłumaczeń, szczególnie w czasach szybko rozwijających się technologii komputerowych. Właściwie zastosowane, mogą stanowić fantastyczne narzędzie pomagające w pracy nad przekładem, przede wszystkim przyspieszając i usprawniając cały proces tłumaczenia. Warto jednak pamiętać, że rzadko kiedy tekst przetłumaczony maszynowo będzie gotowym produktem, który można bez korekty przekazać odbiorcy. Większość tłumaczeń wygenerowanych przez rozmaite programy jest zaledwie tłumaczeniem wstępnym, wymagającym obróbki, m.in. w zakresie stylistyki, szyku zdań, czy gramatyki. Mimo, że tłumacz musi wykonywać jeszcze wiele pracy nad maszynowo wygenerowanym tekstem, tłumaczenia tego typu znajdują rozmaite zastosowanie w dziedzinie przekładów.

Pierwszym zastosowaniem tłumaczeń maszynowych jest tłumaczenie wspomagane maszynowo. W tym przypadku to tłumacz odgrywa największa rolę w procesie tłumaczenia, a program, którego używa (np. TRADOS) wspomaga jego pracę dzięki bazom terminologicznym, które usprawniają wyszukiwanie słów, lub całych fragmentów tekstu potrzebnych w tłumaczeniu. Ma to na celu ułatwienie w znalezienia odpowiedników w języku docelowym, a co za tym idzie przyspieszenie tłumaczenia tekstu o dowolnym rodzaju.

Kolejnym zastosowaniem jest tłumaczenie wspomagane przez człowieka, czyli takie, w którym to program będzie odgrywał większą rolę. Najczęściej w taki sposób tłumaczy się teksty, które opierają się na schematach albo powtarzalnych wyrażeniach, a więc głównie teksty techniczne, takie jak instrukcje obsługi sprzętu, prognozy pogody, niektóre teksty naukowe, itd. Tego typu teksty podlegają jedynie nieznacznej korekcie, ze względu na swój charakter.

Innym zastosowaniem jest tłumaczenie całkowicie maszynowe, gdzie tekst w ogóle nie jest przystosowywany przez tłumacza po tłumaczeniu wstępnym. W tym wypadku mowa o translatorach, które są bardzo popularne szczególnie w Internecie, gdy chodzi o robocze tłumaczenie stron WWW, e-maili, itd. Tekst wyprodukowany przez translator ma bardzo niską jakość i służy raczej zorientowaniu się jaki niesie ze sobą przekaz. W tym wypadku styl, czy estetyka nie są istotne, gdyż takie tłumaczenie dokonywane jest raczej na użytek własny.

Warto zastanowić się jaki sposób tłumaczenia maszynowego jest w danym przypadku najbardziej pomocny, gdyż czasem łatwiej i szybciej wykonać tłumaczenie samodzielnie, niż poprawiać, na przykład, tekst źle przetłumaczony przez translator. Najmniej ostrożnym można być w przypadku tekstów technicznych, a najbardziej należy uważać przy wszelkiego rodzaju tekstach literackich.

Choć komputery nie są w stanie zastąpić całkowicie ludzkiej pracy nad tekstem, a tłumaczenia wygenerowane przez programy są wciąż bardzo niedoskonałe, nie należy uznawać tego za wadę ?  dzięki temu zawód tłumacza ma, na szczęście, dalej rację bytu!

Agata Falęcka

Jak przetłumaczyć pliki PDF w SDL Trados Suite 2007?

konwersja i tłumaczenie plików PDFJak wiadomo, pliki pdf nie są czytane przez SDL Trados Suite 2007, w przeciwieństwie do plików programu Microsoft Word. Ponadto nie istnieje tylko jeden typ pliku pdf, gdyż można podzielić je na takie, które stworzone są z obrazów, np. skanów dokumentów; ale są i takie, które są byłymi plikami programu Microsoft Word, które zostały przekonwertowane na pliki pdf, aby zapobiec dokonywaniu zmian, jak i dotrzeć do większego kręgu odbiorców, gdyż nie każdy użytkownik komputera musi posiadać oprogramowanie Microsoft Office.

Jeżeli chodzi o pliki pdf stworzone z obrazów, to jedynym wyjściem, jest przekonwertowanie ich za pomocą programów rozpoznających tekst (OCR), np. FreeOCR.net albo ABBY FineReader Professional, na format odczytywany przez SDL Trados Suite. Jednakże trzeba tu pamiętać o jednej rzeczy. Za każdym razem trzeba ustawiać język dokumentu którego tekst ma zostać rozpoznany. Jeżeli ktoś o tym zapomni, to wynik konwersji pliku może okazać się zaskakujący.

Z drugiej strony mamy byłe pliki .doc które muszą być przywrócone do swojej pierwotnej postaci. Dróg jest wiele, niektóre bardziej skomplikowane lub czasochłonne, inne mniej. Omówię te najbardziej podstawowe sposoby. W nowszej wersji programu Acrobat X Standard i Pro istnieje opcja konwersji pliku pdf od razu do programu Word, ale po drodze pojawia się mały problem tkwiący w polskich literach. Po przekonwertowaniu pliku może się okazać, że polskich znaków po prostu nie ma, bądź pojawiają się wybiórczo. Trzeba więc poprawiać wszystkie błędy pojawiające się z powodu różnic pomiędzy alfabetem łacińskim a dodatkowymi polskimi literami za pomocą sprawdzania pisowni w programie Word.

Czytaj dalej Jak przetłumaczyć pliki PDF w SDL Trados Suite 2007?

OCR – sposób na tłumaczenie plików PDF

Abby_FineReader_OCR

OCR (ang. Optical Character Recognition, czyli Optyczne Rozpoznawanie Znaków) to technologia umożliwiająca komputerowi czytanie pisma. Programy OCR umożliwiają komputerowi odczytywanie dokumentu, który oryginalnie jest w formie pliku graficznego i przetworzenie go na plik komputerowy, który można edytować, wysyłać, lub drukować.

W technologii OCR można wyróżnić ICR (ang. Image Character Recognition). ICR używany jest przy przenoszeniu na komputer dokumentów pisanych ręcznie, jak np. ręcznie wypełnianych formularzy. Możliwości programów ICR ograniczają się do odczytywania ręcznie pisanych cyfr i drukowanych liter. Ponieważ są one zwykle wpisywane w oddzielne pola na formularzach, daje to programowi możliwość ich odczytania.

Po zeskanowaniu dokumentu należy ustalić obraz. Polega to na zróżnicowaniu kontrastu między punktami, z których składa się obraz. W ten sposób program tworzy zarys znaków. Im większa rozdzielność dokumentu, tym lepiej. Następny etap to rozpoznawanie znaków. Program zaznacza wszystko, co jest znakiem, omijając np. ilustracje. Następnie program identyfikuje znaki i porównuje wyniki z danymi na temat fontów (pochyłe, ozdobne, pogrubione, szeryfowe, bezszeryfowe). Dalej program odczytuje całe słowa i porównuje z słowami zapisanymi w słowniku danego języka. Potem kolej na korektę. W zależności od wersji programu korektą zajmuje albo użytkownik, albo sam program. Ostatnim etapem jest zapisanie odczytanego dokumentu jako plik komputerowy (np. jako dokument Worda).

Aby można było używać OCR, wystarczy mieć oprogramowanie OCR oraz skaner o rozdzielczości 300 dpi. OCR jest szczególnie przydatne, gdy trzeba przenieść do komputera ogromne ilości tekstu. Zamiast przepisywać każdą stronę po kolei, wystarczy zeskanować potrzebne dokumenty i użyć oprogramowania OCR do przetworzenia informacji (tekst, ilustracje, tabele, grafiki, wykresy). Przetworzenie jednej strony zajmuje programowi jedną minutę, co jest nieosiągalnym wynikiem dla człowieka przepisującego ręcznie. Co więcej, niemożliwe jest ręczne przeniesienie graficznych elementów tekstu takich jak ilustracje.

Autorka tekstu: Karolina Tkaczyk

TMX – format wymiany pamięci tłumaczeń

tmx-translation-memory-exchange-formatTMX (ang. Translation Memory eXchange) to standardowy format XML służący do wymiany zasobów pamięci tłumaczeniowych między różnymi programami typu CAT (Computer Aided Translation). Jest to najpopularniejszy format pliku pamięci tłumaczeniowej, obsługiwany przez wiele narzędzi typu CAT. Jego głównym celem jest ułatwienie wymiany danych z pamięci tłumaczeniowych bez większej, lub żadnej straty tych danych w trakcie procesu tłumaczenia.

Computer Aided Translation korzysta z formatu Translation Memory eXchange, gdyż często podczas tłumaczenia występuje potrzeba migracji (wyeksportowania lub zaimportowania) danych z pamięci tłumaczeń do różnych narzędzi CAT. Tłumacz ma prawo do wyboru dowolnego oprogramowania CAT, a w przypadku gdy grupa tłumaczy pracuje nad jednym projektem mogą przy pomocy formatu TMX dzielić się zasobami pamięci tłumaczeń. Wiele narzędzi CAT używa własnych (zastrzeżonych) formatów pamięci tłumaczeń, a ponieważ TMX jest formatem ustandaryzowanym ułatwia wymianę danych pomiędzy różnymi aplikacjami. Możliwe jest wyeksportowanie danych pamięci tłumaczeń z zastrzeżonych aplikacji CAT (np. Trados) do formatu TMX, a następnie importowanie formatu TMX do innego narzędzia CAT.

Format TMX został opracowany w 1998 roku przez stowarzyszenie LISA (Localisation Industry Standards Association), wiodące forum międzynarodowe dla firm działających na rynku globalnym, określające otwarte standardy dotyczące tłumaczeń i lokalizacji oraz obsługi i wsparcia klientów, produktów i usług świadczonych na całym świecie. TMX jest zgodny z XML (Extensible Markup Language, w wolnym tłumaczeniu rozszerzalny język znaczników). Jest to uniwersalny język formalny przeznaczony do reprezentowania różnych danych w strukturalizowany sposób. TMX wykorzystuje także różne standardy ISO takie jak data/czas, kod językowy, kod państwa.

Niewątpliwą zaletą formatu TMX jest to, iż może on działać z praktycznie każdą aplikacją tłumaczeniową. Tłumacz nie jest zatem ściśle związany z jednym konkretnym narzędziem CAT; nawet gdy CAT na którym dotychczas pracował zniknie z rynku, możliwe jest przeniesienie pamięci tłumaczeń do innego narzędzia właśnie dzięki formatowi TMX.

Obecnie TMX dostępny jest w wersji 1.4b, która została opublikowana w październiku 2004 roku. Trwają prace nad wersją 2.0.

Autorka tekstu: Anna Zając

Początki narzędzi CAT

Tłumaczenie wspomagane komputerowo to proces, w którym człowiek tłumaczy tekst wykorzystując systemy komputerowe jako pomoc automatyzującą, ułatwiającą oraz w znacznym stopniu przyspieszającą prace, które w innym wypadku człowiek musiałby wykonywać samodzielnie.

Pierwsze nieśmiałe próby automatyzacji tłumaczenia miały miejsce już w XVII wieku, kiedy to niemiecki mnich, Johannes Becher, przedstawił matematyczny język opisu zdań w dowolnym języku. Składał się on z równań matematycznych, których znaczenie było takie samo w każdym języku. Jednak na realne próby stworzenia oprogramowania służącego do tłumaczenia wspomaganego komputerowo przyszło nam czekać do drugiej połowy XX wieku, co wiązane było z szybką komputeryzacją. Mimo iż powstało wtedy kilka systemów tłumaczenia, np. Mark II stworzony wspólnie przez IBM oraz Uniwersytet Washington, jakość tłumaczeń była bardzo niska, co zadowalało jedynie odbiorców zainteresowanych tylko szybkością, a nie jakością tłumaczenia.

Czytaj dalej Początki narzędzi CAT

Tworzenie pamięci tłumaczeń – alignment, align

 

Alignment to proces tworzenia pamięci tłumaczeń z uprzednio przetłumaczonych tekstów. Pomaga to tłumaczom zaoszczędzić czas, a firmom zlecającym tłumaczenia ? pieniądze.

alignment,align,memoQ

Główne zadanie alignu tekstu z jego tłumaczeniem na inny język polega na wskazaniu fragmentów tekstu źródłowego odpowiadających tłumaczeniom w tekście docelowym. Rezultat tego procesu przedstawiany jest w formie tabelki, bądź listy par segmentów ? słów, zdań, paragrafów, lub ich fragmentów ? skomponowanych z zawartości obydwu tekstów. Czytaj dalej Tworzenie pamięci tłumaczeń – alignment, align

Recenzja programu SDL Trados Studio 2009 (1/6)

Trados_Studio_2009_EkranPowitalny

SDL Trados Studio 2009

autor recenzji: Piotr Leszczyński

Trados to, jak wiadomo, jedna z największych sław wśród CAT-ów, rozwijana od kilkunastu lat i z roku na rok powiększająca grono zarówno swoich zwolenników, jak i wrogów. Do popularności Tradosa przyczyniło się wiele rzeczy, min. obsługa wielu formatów tekstowych i rosnąca renoma, jaka zachęca biura tłumaczeniowe do kupowania komercyjnych wersji tej aplikacji – ale to nie o tym chciałbym pisać. Jako świeży użytkownik nowego Tradosa Studio 2009, chciałem podzielić się pierwszymi wrażeniami z pracy w tym programie, bez nadmiernej ilości porównań do poprzednich wersji tego produktu i dywagacji na temat rangi dziejowej Tradosa na rynku tłumaczeniowym, choćby z tej racji, że nie mam na tym polu zbyt wielu doświadczeń.

Z CAT-ami zetknąłem się po raz pierwszy parę lat temu przy okazji współpracy z zespołem lokalizującym oprogramowanie, przy czym korzystałem wtedy z programów open-source, jak poEdit czy KBabel albo z programów wspomagających tłumaczenie dostarczanych przez klientów. Programy te, z wszystkimi ich wadami i zaletami, nauczyły mnie podstaw tego rodzaju pracy z tekstem, stąd zanim zdecydowałem się na Tradosa, wiedziałem już dość dobrze jak CAT-y mogą przysłużyć się w pracy tłumacza, oraz że są wręcz niezbędne dla każdego szanującego się lokalizatora oprogramowania. Z czasem instalowałem na swoim komputerze darmowe wersje min. Tradosa, Wordfasta i DejaVu dla porównania podstawowej funkcjonalności czołowych komercyjnych aplikacji tego typu i wiedziałem już, że będę musiał w końcu zdecydować się na pełną wersję jednego z profesjonalnych CAT-ów. Tak się złożyło, że w ostatnim czasie miałem okazję uczestniczyć w kursie obsługi Tradosa na mojej uczelni oraz nawiązania współpracy z zespołem tłumaczeniowym zajmującym się głównie lokalizacją gier komputerowych.  Dowiedziałem się też, że w moim nowym zespole Trados jest narzędziem dosyć często wykorzystywanym – stąd też mój wybór niejako musiał paść na ten program ? a ja stałem się w ten sposób typowym, statystycznym wręcz przykładem użytkownika CAT-a, którego wybór w tej kwestii był w dużej mierze wyborem pracodawcy. Czy okazał także dobry wyborem ze względu na komfort mojej pracy, o tym napiszę w dalszej części recenzji. Przejdźmy zatem do moich pierwszych wrażeń związanych z pracą w Tradosie Studio 2009.

Recenzja SDL Trados Studio – część 2/6

Recenzja programu SDL Trados Studio 2009 (2/6)

Trados Studio 2009, narzędzia CATTrados w praniu

Zacznijmy od początku, a więc od instalacji. Trados sprawił mi już na tym etapie niemiłą niespodziankę ? okazało się, że muszę zainstalować Studio 2009 na partycji systemowej i nie przewidziano w instalatorze żadnej możliwości zmiany lokalizacji katalogu (w przeciwieństwie do pozostałych elementów pakietu, jak MultiTerm). Jako relatywnie świadomy użytkownik Windowsów instaluję wszelkie aplikacje na osobnej partycji, partycję systemową przeznaczając wyłącznie na system operacyjny, z myślą o szybkiej defragmentacji albo niezbędnym sformatowaniu tej części dysku, stąd też konieczność instalacji programu na tej właśnie partycji odebrałem jako swoiste lekceważenie mnie przez producenta. Mimo wszystko jest to jednak minus z kategorii niedogodności, a nie wyjątkowo poważna wpadka, więc nie będę rozpisywał się dłużej na ten temat.

Pracę z nowym Tradosem zacząłem od założenia kilku prostych projektów, żeby przyzwyczaić się do odmienionego wyglądu i ogólnej logiki interfejsu nowej odsłony Tradosa. Sam układ graficzny aplikacji i odświeżona stylistyka od razu dała się zauważyć i należy ją zapisać jako jedna z najbardziej udanych zmian, jakich dokonał wydawca Studio 2009. Trzeba jednak pamiętać, że jest to raczej zapożyczenie rozwiązań, które pojawiły się już znacznie wcześniej w innych CAT-ach, niż samorodne nowatorstwo SDL.

Proste, przykładowe projekty z użyciem plików tekstowych i starych plików Worda nie sprawiały problemów, a ogólne wrażenie pracy z Tradosem było całkiem pozytywne i przypominało mi nieco pracę w Deja Vu. Problemy jednak pojawiły się, kiedy zacząłem korzystać z rzeczywistych plików, jakie tłumaczyłem dotąd ręcznie w edytorze tekstu. Na pierwszy ogień poszedł oczywiście plik PDF, a to dlatego, że w materiałach reklamowych SDL nadmieniał o ulepszonym filtrze do tego formatu. Niestety, żaden z plików PDF, jakie chciałem przetłumaczyć nie został skonwertowany w Studio 2009 do formy edytowalnej, żaden nie został oznaczony etykietą ?translatable?. Co prawda filtr posiada sporo opcji konfiguracji, ale nie miałem ogromnej potrzeby korzystania z plików PDF, więc nie sprawdzałem bliżej możliwości filtra firmy Solid. Wystarczyła mi jednak na tym etapie poznawania programu informacja, że tak renomowany produkt jak Trados do dzisiaj, mimo deklarowanych możliwości, nie radzi sobie wciąż z jednymi z najczęściej używanych obecnie formatów dokumentów. Zdaję sobie sprawę, że nie jest to jedyny taki produkt na rynku, ale mimo wszystko jest to jakieś nieporozumienie ? choć wciąż łudzę się, że jest to jedynie kwestia nieodpowiedniej konfiguracji filtra.

Następna część – Recenzja Trados Studio 2009 – część 3/6

Poprzednia część – Recenzja Trados Studio 2009 – część 1/6

Recenzja programu SDL Trados Studio 2009 (3/6)

Mnogość formatów rozpoznawanych przez Tradosa... czyżby?
Mnogość formatów rozpoznawanych przez Tradosa… czyżby?

W ciągu kilku następnych dni mogłem już poznać Tradosa przy pracy nad rzeczywistym projektem ? lokalizacją jednej z gier tłumaczonych przez mój zespół. Od kolegi nadzorującego projekt otrzymałem plik .tmx z bazą tłumaczeniową stworzoną w starym Tradosie, którą zaimportowałem bez większych problemów. Plik zasadniczy był w formacie Excela, z którego wyciąłem potrzebne mi kolumny, a następnie utworzyłem nowy plik Excela 2007 i zaimportowałem go w Studio. Trzeba w tym miejscu odnotować bardzo wygodną funkcję Studio 2009 o nazwie ?Task Sequences?, czyli zautomatyzowane sekwencje operacji związanych z przetwarzaniem plików, ich analizą i wstępnym tłumaczeniem z wykorzystaniem TM ? to bardzo dobry pomysł (podobny choćby do batchy w Photoshopie), który zaoszczędza sporo czasu, zwłaszcza takim użytkownikom jak ja, poznającym dopiero logikę działania programu, ale z pewnością także i tym bardziej doświadczonym.

Nie miałem żadnych trudności  w trakcie tłumaczenia tekstu, podstawowe funkcje i skróty klawiszowe były zbliżone do TagEditora (a raczej SDLX), więc nie musiałem specjalnie przystosowywać się do nowych warunków. Jako że zlecenie miało konkretny, bardzo krótki termin wykonania, nie miałem czasu na analizowanie wszystkich funkcji, korzystałem więc głównie z podpowiedzi TM, konkordancji i funkcji AutoSuggest. Przy okazji ? dla wszystkich, którzy chcą utworzyć słownik AutoSuggest z bazy TM, czeka niespodzianka, jeśli w bazie nie ma przynajmniej 25 tys. segmentów. Na szczęście moja baza była znacznie większa, więc mogłem spokojnie utworzyć plik słownika i cieszyć się z tej bardzo użytecznej funkcji Tradosa. Cały proces tłumaczenia przebiegał bez trudności i uważam to za największą siłę programu ? jego zasadnicza, najważniejsza część, czyli edytor, pod względem wygody użytkowania i niezawodności, spełnia swoją rolę, co jest z pewnością sukcesem producenta.

Następna część – Recenzja Trados Studio 2009 – część 4/6

Poprzednia część – Recenzja Trados Studio 2009 – część 2/6

Recenzja programu SDL Trados Studio 2009 (4/6)

Autosuggest w działaniu
Autosuggest w działaniu

Bardzo podoba mi się także koncepcja podzielenia projektu na część tłumaczeniową (Translation), korektorską (Review) i finalną (Sign-off), co, przynajmniej potencjalnie, pomaga menedżerom projektu i poszczególnym członkom zespołu na dobrą organizację procesu tłumaczenia i kontroli jakości, zaś freelancerom na prowadzenie ?wewnętrznego? kilkuetapowego procesu tłumaczenia. Myślę, że SDL powinno dalej iść w tym kierunku i rozszerzyć także część ProjectsView o bardziej zaawansowane funkcje zarządzania projektami, choćby o funkcję wskazującą ilość tekstu przetłumaczonego danego dnia ? dla szacunkowych obliczeń wydajności tłumaczy w przypadku konkretnego projektu.

Po skończeniu projektu, kiedy miałem nieco więcej czasu na przyjrzenie się bliżej opcjom programu, odkryłem parę dodatkowych mankamentów Tradosa. Moduł EditorView ma na przykład problem z podglądem plików Excela i Worda – można co prawda skorzystać z funkcji ?View In?, ale jest to już z mojego punktu widzenia osobny eksport pliku, a nie transparentny podgląd w wygodnym, rozwijanym oknie z miniaturą tekstu (a więc normalna funkcjonalność ?Preview?). Pliki, o jakich mówię, to absolutne standardy, jeśli chodzi o formaty tekstowe i jakiekolwiek problemy z ich obsługą to dowód na niezbyt poważne traktowanie użytkowników przez wydawcę Tradosa.

Innym, dość zaskakującym problemem edytora Studio 2009 jest kwestia scalania (merge) lub rozdzielania (split) segmentów. W trakcie tłumaczenia gry nie zauważyłem tego zupełnie i nie miałem specjalnej potrzeby łączenia bądź dzielenia segmentów, natomiast kiedy parę dni temu dostałem zlecenie przetłumaczenia krótkiego tekstu handlowego, spotkałem się z kłopotami z ich scalaniem. Opcja ?Merge segments? w menu kontekstowym była nieaktywna, mimo zaznaczenia prawidłowo dwóch komórek (patrz: Ilustracja 3).

Następna część – Recenzja Trados Studio 2009 – część 5/6

Poprzednia część – Recenzja Trados Studio 2009 – część 3/6